Upadłość firmy na czas i zgodnie z prawem.

Upadłość firmy to sądowe postępowanie wobec niewypłacalnego przedsiębiorcy — spółki z o.o., spółki akcyjnej, spółki osobowej albo osoby prowadzącej jednoosobową działalność. Jego celem jest sprzedaż majątku i możliwie najwyższe zaspokojenie wierzycieli, a — gdy to racjonalne — zachowanie przedsiębiorstwa w rękach nowego właściciela (art. 2 Prawa upadłościowego). Dla spółki upadłość kończy się zwykle wykreśleniem z rejestru.

W praktyce upadłość firmy to przede wszystkim obowiązek zarządu, a nie wybór. Prawo nakazuje złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w ciągu 30 dni od dnia, w którym firma stała się niewypłacalna. Kto tego nie zrobi, ryzykuje własnym majątkiem — szczegółowo opisujemy to na stronie odpowiedzialność członków zarządu za długi spółki.

Upadłość nie jest jedyną drogą. Jeżeli firma ma szansę wyjść z kryzysu, rozważ restrukturyzację firmy — otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego w terminie także chroni członków zarządu. Na tej stronie opisujemy, kiedy wybrać upadłość, jak przygotować wniosek i co dzieje się później.

Kiedy firma jest niewypłacalna

Upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10). Ustawa przewiduje dwie postaci niewypłacalności:

• Utrata płynności — dłużnik utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1). Domniemywa się ją, gdy opóźnienie w płatnościach przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a). Domniemanie można obalić, ale ciężar dowodu spoczywa wtedy na dłużniku.
• Nadmierne zadłużenie — dotyczy osób prawnych (np. spółki z o.o., S.A.) i niektórych jednostek organizacyjnych. Spółka jest niewypłacalna także wtedy, gdy jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku, a stan ten trwa ponad 24 miesiące (art. 11 ust. 2). Ustawa domniemywa taki stan na podstawie bilansu (art. 11 ust. 5). W tym przypadku sąd może oddalić wniosek, jeżeli nie ma zagrożenia utraty płynności w niedługim czasie (art. 11 ust. 6).

Pojedyncza zaległa faktura nie oznacza jeszcze niewypłacalności. Ale kilka miesięcy rolowania długów, odkładania podatków i ZUS czy płacenia jednym wierzycielom kosztem innych — to sygnał, że termin z art. 21 mógł już zacząć biec.

Po złożeniu wniosku sąd może — na wniosek albo z urzędu — zabezpieczyć majątek dłużnika (art. 36). Najczęściej robi to, ustanawiając tymczasowego nadzorcę sądowego (art. 38). Tymczasowy nadzorca to licencjonowany doradca restrukturyzacyjny, który kontroluje, co dzieje się w firmie do czasu rozpoznania wniosku.

Po jego ustanowieniu zarząd nadal prowadzi bieżące sprawy, ale na czynności przekraczające zwykły zarząd — np. sprzedaż nieruchomości, zaciągnięcie kredytu, ustanowienie zabezpieczenia — potrzebuje zgody nadzorcy. Czynność bez zgody jest nieważna (art. 38a). Sąd może też zawiesić egzekucję i uchylić zajęcie rachunku bankowego, jeśli jest to niezbędne dla celów postępowania (art. 39).

Gdy istnieje obawa, że dłużnik ukrywa majątek lub działa na szkodę wierzycieli, sąd może ustanowić zarząd przymusowy (art. 40). Wtedy zarząd spółki traci kontrolę nad majątkiem jeszcze przed ogłoszeniem upadłości.

Co z wnioskiem, gdy w firmie nie ma już majątku

Sąd oddala wniosek, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na koszty postępowania albo wystarcza tylko na nie (art. 13 ust. 1). Może go też oddalić, gdy majątek jest tak obciążony hipotekami i zastawami, że reszta nie pokryje kosztów (art. 13 ust. 2). Oddalenie następuje mimo niewypłacalności — i nie jest dla zarządu „wyjściem awaryjnym”.

Konsekwencje oddalenia wniosku z powodu braku majątku:

• postanowienie obwieszcza się w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (art. 13 ust. 4), a dane dłużnika są w nim jawne;
• kosztami sądowymi obciąża się dłużnika (art. 32 ust. 3);
• sąd ustala, czy zebrany materiał pozwala rozwiązać spółkę bez likwidacji i wykreślić ją z KRS (art. 13 ust. 2a);
• wierzyciele nadal mogą prowadzić egzekucję, a złożenie wniosku w terminie pozostaje dla członka zarządu podstawą obrony przed odpowiedzialnością z art. 299 KSH i art. 116 Ordynacji podatkowej.

Przepisów o oddaleniu nie stosuje się, jeśli uprawdopodobniono, że majątek można odzyskać dzięki zaskarżeniu czynności dłużnika (art. 13 ust. 3). Dotyczy to np. darmowego lub rażąco zaniżonego zbycia majątku w roku przed złożeniem wniosku (art. 127).

Syndyk to osoba z licencją doradcy restrukturyzacyjnego wyznaczona przez sąd (art. 156–157 Prawa upadłościowego). Działa w imieniu własnym, na rachunek upadłego (art. 160). Nie jest pełnomocnikiem dłużnika ani żadnego z wierzycieli — odpowiada przed sędzią-komisarzem, który nadzoruje jego pracę.

Syndyk przejmuje to, co do tej pory należało do zarządu: rachunki bankowe, nieruchomości, maszyny, zapasy, należności od kontrahentów i dokumentację. Może wypowiadać umowy, prowadzić procesy o masę (art. 144) i żądać uznania za bezskuteczne czynności, którymi przed upadłością wyprowadzono majątek. Egzekucje komornicze prowadzone przed ogłoszeniem upadłości są zawieszane z mocy prawa, a potem umarzane (art. 146).

Więcej o funkcjach syndyka, nadzorcy sądowego i zarządcy przeczytasz na stronie biura syndyka. Ocena dokumentów i decyzji zarządu wymaga analizy konkretnej sprawy.

Upadłość czy umorzenie

Jeśli po ogłoszeniu upadłości okaże się, że majątek nie wystarcza nawet na koszty postępowania, sąd je umorzy (art. 361). Dla członków zarządu nie zmienia to faktu, że wniosek złożony w terminie chroni ich przed osobistą odpowiedzialnością.