Umów konsultację
Upadłość konsumencka

Upadłość przedsiębiorcy jednoosobowego.

Masz jednoosobową działalność gospodarczą albo zamknąłeś firmę z długami? Wyjaśniamy, kiedy możesz skorzystać z upadłości konsumenckiej, a kiedy obowiązuje Cię upadłość przedsiębiorcy — i co z długami w ZUS i urzędzie skarbowym.

W skrócie

Osoba wpisana do CEIDG jest przedsiębiorcą i może ogłosić upadłość tylko na zasadach ogólnych, a gdy stała się niewypłacalna, ma obowiązek złożyć wniosek w ciągu 30 dni (art. 21 Prawa upadłościowego). Po wykreśleniu z CEIDG były przedsiębiorca korzysta z upadłości konsumenckiej (art. 4911), także w zakresie długów z dawnej firmy, w tym wobec ZUS i urzędu skarbowego. W obu trybach możliwy jest plan spłaty i umorzenie pozostałych długów.

Dwa tryby

Upadłość osoby prowadzącej działalność — który tryb Cię dotyczy

Prawo upadłościowe przewiduje dla osób fizycznych dwa tryby. Upadłość przedsiębiorcy (część pierwsza ustawy) dotyczy osób, które w dniu złożenia wniosku są przedsiębiorcami — w praktyce są wpisane do CEIDG albo są wspólnikami spółki cywilnej. Upadłość konsumencka (art. 4911 i nast.) dotyczy wszystkich osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić na zasadach ogólnych. Decyduje więc Twój status w dniu złożenia wniosku, a nie źródło długów.

W praktyce oznacza to, że długi z dawnej firmy — wobec dostawców, banku, leasingodawcy, ZUS czy urzędu skarbowego — mogą zostać objęte upadłością konsumencką, jeśli w dniu wniosku nie prowadzisz już działalności i jesteś wykreślony z CEIDG. Nie ma przy tym znaczenia, jak dawno zamknąłeś działalność.

Ogólne zasady upadłości konsumenckiej opisujemy na stronie upadłość konsumencka. Jeśli chcesz utrzymać firmę, a nie ją zamykać, rozważ restrukturyzację — np. postępowanie o zatwierdzenie układu, w którym zachowujesz zarząd firmą.

Status

Kto korzysta z którego trybu

  • Aktywna JDG w CEIDG

    Tryb ogólny dla przedsiębiorców. Obowiązek złożenia wniosku w ciągu 30 dni od wystąpienia niewypłacalności (art. 21). Dotyczy to co do zasady także działalności zawieszonej.

  • Były przedsiębiorca

    Po wykreśleniu z CEIDG — upadłość konsumencka, również co do długów firmowych. Wierzyciel może przez rok od wykreślenia złożyć wniosek przeciwko Tobie; sprawa toczy się wtedy także w trybie konsumenckim (art. 8).

  • Wspólnik spółki

    Wspólnicy spółki cywilnej są przedsiębiorcami. Wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej i komplementariusze odpowiadający całym majątkiem podlegają trybowi ogólnemu (art. 5 ust. 2).

  • Rolnik

    Osoba prowadząca wyłącznie gospodarstwo rolne nie może ogłosić upadłości jako przedsiębiorca (art. 6 pkt 5), więc korzysta z trybu konsumenckiego.

Upadłość konsumencka a upadłość przedsiębiorcy

Najważniejsze różnice dla osoby fizycznej (Prawo upadłościowe, stan na październik 2026 r.).
KwestiaUpadłość konsumenckaUpadłość przedsiębiorcy (JDG)
KtoOsoba niewpisana do CEIDG, w tym były przedsiębiorcaOsoba wpisana do CEIDG, wspólnik spółki cywilnej
Obowiązek złożenia wnioskuBrak — to Twoja decyzjaTak, w ciągu 30 dni od niewypłacalności (art. 21)
Brak majątku na kosztyKoszty tymczasowo pokrywa Skarb Państwa (art. 491⁷)Sąd oddala wniosek, jeśli majątek nie wystarcza na koszty (art. 13)
Opłata od wniosku30 złWyższa opłata stała
PrzebiegUproszczony; zadania sędziego-komisarza wykonuje wyznaczony sędziaPełne postępowanie z sędzią-komisarzem, listą wierzytelności i planami podziału
Plan spłaty i umorzenieUstalane z urzędu na zakończenie postępowania (art. 491¹⁴–491¹⁶)Na Twój wniosek w ciągu 30 dni od obwieszczenia o zakończeniu postępowania (art. 369)
Długość planuDo 36 miesięcy; od 36 do 84 przy umyślności lub rażącym niedbalstwieTakie same zasady (art. 370a)
Ryzyko zakazu działalnościCo do zasady nie dotyczyDo 10 lat za niezłożenie wniosku w terminie lub ukrywanie majątku (art. 373)

Niezłożenie wniosku przez przedsiębiorcę ma konsekwencje

Jeśli prowadzisz jednoosobową działalność i jesteś niewypłacalny, masz 30 dni na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 21 ust. 1). Za zawinione niezłożenie wniosku sąd może orzec zakaz prowadzenia działalności gospodarczej i pełnienia funkcji w spółkach na okres od roku do 10 lat (art. 373). Okoliczności dotyczące terminu złożenia wniosku mają też znaczenie przy ocenie Twojej winy na etapie planu spłaty.

Zamknięcie firmy

Wykreślenie z CEIDG przed upadłością konsumencką

Wielu przedsiębiorców bez majątku rozważa zamknięcie działalności i złożenie wniosku w trybie konsumenckim. To dopuszczalna droga: Prawo upadłościowe nie wymaga odczekania określonego czasu po wykreśleniu, jeśli wniosek składasz sam. Zamknięcie firmy musi być jednak rzeczywiste. Jeśli dalej faktycznie prowadzisz działalność bez wpisu, wierzyciel może wnioskować o Twoją upadłość jako przedsiębiorcy (art. 9).

Przed wykreśleniem warto uporządkować formalności:

  • złożyć wniosek o wykreślenie wpisu w CEIDG (bezpłatnie, online lub w urzędzie gminy) i wskazać datę zaprzestania działalności;
  • wyrejestrować się jako płatnik składek w ZUS i rozliczyć ostatni okres;
  • jeśli jesteś czynnym podatnikiem VAT — sporządzić spis z natury i rozliczyć VAT od towarów pozostałych na dzień likwidacji;
  • zabezpieczyć dokumentację księgową — syndyk i sąd będą jej potrzebować do oceny przyczyn niewypłacalności;
  • nie sprzedawać ani nie darować majątku firmy poniżej wartości — takie czynności z ostatniego roku są wobec masy bezskuteczne (art. 127).

Pamiętaj, że w upadłości konsumenckiej sąd ocenia, czy doprowadziłeś do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo — także w okresie prowadzenia firmy. Prowadzenie działalności mimo narastających strat, bez reakcji przez długi czas, może skutkować dłuższym planem spłaty.

Długi publiczne

Długi w ZUS i urzędzie skarbowym w upadłości

Zaległe składki ZUS (także zdrowotne) i podatki — PIT, VAT, zaliczki — co do zasady podlegają umorzeniu w upadłości konsumenckiej. Nie ma ich w katalogu długów wyłączonych z umorzenia w art. 49121 ust. 2 Prawa upadłościowego. ZUS i urząd skarbowy są powiadamiani o ogłoszeniu upadłości (art. 4916 ust. 2) i zgłaszają swoje należności syndykowi jak inni wierzyciele. Należności wyższej kategorii, w tym część należności publicznoprawnych, są zaspokajane z masy przed innymi.

Umorzeniu nie podlegają natomiast grzywny orzeczone przez sąd — w tym za przestępstwa i wykroczenia skarbowe — oraz obowiązek naprawienia szkody orzeczony w sprawie karnej. Uwaga też na odpowiedzialność osób trzecich: umorzenie Twoich długów nie zwalnia małżonka, który odpowiada za zaległości podatkowe w granicach majątku wspólnego, ani poręczycieli Twoich kredytów firmowych.

Członek zarządu spółki to nie JDG

Jeśli Twoje długi wynikają z odpowiedzialności za zobowiązania spółki z o.o. (art. 299 Kodeksu spółek handlowych lub art. 116 Ordynacji podatkowej), a sam nie prowadzisz działalności, korzystasz z trybu konsumenckiego. Więcej o tej odpowiedzialności piszemy na stronie odpowiedzialność członków zarządu. Upadłość samej spółki opisujemy na stronie upadłość firmy.

Jak pomagamy

Jak wybieramy właściwą ścieżkę

  1. Analiza statusu i długów

    Ustalamy, czy jesteś przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy, kiedy powstała niewypłacalność i czy biegnie termin z art. 21.

  2. Wybór trybu

    Porównujemy upadłość przedsiębiorcy, zamknięcie działalności i upadłość konsumencką oraz restrukturyzację — z kosztami, ryzykiem zakazu działalności i skutkami dla majątku.

  3. Uporządkowanie formalności

    Pomagamy przygotować wykreślenie z CEIDG, dokumentację firmy i wykaz wierzycieli, w tym ZUS i urzędu skarbowego.

  4. Wniosek i postępowanie

    Składamy wniosek w KRZ i prowadzimy sprawę do planu spłaty lub umorzenia. Michał Kulczyński jest radcą prawnym i doradcą restrukturyzacyjnym (licencja nr 2034).

Pytania i odpowiedzi

Najczęstsze pytania.

Czy osoba prowadząca działalność gospodarczą może ogłosić upadłość konsumencką?

Nie, dopóki jest wpisana do CEIDG. Przedsiębiorca może ogłosić upadłość tylko na zasadach ogólnych. Po wykreśleniu z CEIDG możesz złożyć wniosek o upadłość konsumencką — także w zakresie długów z dawnej firmy.

Ile trzeba czekać po zamknięciu firmy, żeby ogłosić upadłość konsumencką?

Jeśli wniosek składasz sam — nie trzeba czekać. Były przedsiębiorca może skorzystać z trybu konsumenckiego od razu po wykreśleniu z CEIDG. Roczny termin z art. 8 dotyczy wierzycieli: przez rok od wykreślenia mogą oni złożyć wniosek o Twoją upadłość.

Czy upadłość konsumencka umarza długi w ZUS i urzędzie skarbowym?

Co do zasady tak. Zaległe składki i podatki nie są wymienione wśród długów wyłączonych z umorzenia. Nie umarza się natomiast grzywien orzeczonych przez sąd, np. za przestępstwa skarbowe, ani alimentów.

Czy zawieszenie działalności wystarczy, by ogłosić upadłość konsumencką?

Co do zasady nie. Przy zawieszeniu działalności nadal figurujesz w CEIDG jako przedsiębiorca, więc obowiązuje Cię tryb ogólny. Aby skorzystać z upadłości konsumenckiej, działalność trzeba zakończyć i wykreślić wpis.

Czy przedsiębiorca bez majątku może ogłosić upadłość?

W trybie dla przedsiębiorców sąd oddala wniosek, jeśli majątek nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania (art. 13). W upadłości konsumenckiej koszty tymczasowo pokrywa Skarb Państwa. Dlatego osoby bez majątku po zamknięciu firmy często wybierają tryb konsumencki — wymaga to jednak rzeczywistego zakończenia działalności.

Czy w upadłości przedsiębiorcy też można umorzyć długi?

Tak. W ciągu 30 dni od obwieszczenia o zakończeniu postępowania upadłościowego możesz złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty i umorzenie pozostałych długów albo o umorzenie bez planu (art. 369). Plan trwa do 36 miesięcy, a przy umyślności lub rażącym niedbalstwie od 36 do 84 miesięcy.

Zobacz także

Kontakt

Porozmawiajmy.

Opisz krótko swoją sytuację i zostaw numer telefonu do kontaktu.

ul. Marsz. J. Piłsudskiego 74/320
50-020 Wrocław +48 58 585 99 80 biuro@kpuir.pl
Biura także w GdańskGdynia

Pierwsza rozmowa służy poznaniu Twojej sytuacji. Nie gwarantujemy wyniku postępowania.