Plan spłaty w upadłości konsumenckiej — pytania i odpowiedzi dla dłużnika

Gdy syndyk sprzeda majątek, a sąd ustali plan spłaty w upadłości konsumenckiej, zaczyna się etap, który trwa najdłużej — zwykle do trzech lat, a czasem do siedmiu. Syndyk kończy pracę, a odpowiedzialność za terminowe raty i sprawozdania spoczywa wyłącznie na Tobie. Zebraliśmy pytania, które w tym okresie zadają dłużnicy najczęściej. Zasady ustalania planu od strony prawnej opisujemy szczegółowo na stronie plan spłaty wierzycieli.

Czy mogę wpłynąć na to, jaki plan ustali sąd?

Tak, i warto z tego skorzystać. Syndyk doręcza Ci projekt planu z uzasadnieniem, a Ty masz 14 dni na złożenie stanowiska (art. 491¹⁴ ust. 3 Prawa upadłościowego). Możesz też wnioskować o przeprowadzenie rozprawy. To właściwy moment, by udokumentować rzeczywiste koszty: czynsz, leki, terapię, dojazdy do pracy, wydatki na dzieci. Sąd nie jest związany ani projektem syndyka, ani Twoim stanowiskiem, ale musi wziąć pod uwagę Twoje możliwości zarobkowe, koszty utrzymania i potrzeby mieszkaniowe rodziny (art. 491¹⁵ ust. 4). Jeśli nie zgadzasz się z postanowieniem, przysługuje Ci zażalenie.

Ile pieniędzy zostanie mi na życie?

Ustawa nie podaje jednej kwoty. Sąd ustala ratę tak, by pozostało Ci na utrzymanie siebie i osób, które utrzymujesz, z uwzględnieniem potrzeb mieszkaniowych. W praktyce sąd porównuje Twoje dochody z rozsądnymi, udokumentowanymi wydatkami. Wydatki nieuzasadnione — np. drogi abonament czy rata za nowy samochód — nie zmniejszą raty. Pamiętaj też, że plan zwykle obejmuje w pełnej wysokości koszty postępowania, które tymczasowo pokrył Skarb Państwa (art. 491¹⁵ ust. 2).

Jak długo będę spłacać?

Standardowo nie dłużej niż 36 miesięcy. Jeśli sąd uzna, że doprowadziłeś do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, plan trwa od 36 do 84 miesięcy. Plan może być krótszy, jeśli spłacisz w nim znaczną część długów — przy co najmniej 50% nie może przekroczyć dwóch lat, a przy co najmniej 70% — roku. Do okresu spłaty wlicza się czas od upływu sześciu miesięcy od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu, o ile koszty postępowania zostały pokryte (art. 491¹⁵ ust. 1a–1d).

Komu i jak mam płacić?

Płacisz bezpośrednio wierzycielom wymienionym w planie, w kwotach i terminach określonych w postanowieniu. Pieniądze zgromadzone wcześniej w masie upadłości dzieli syndyk. Zachowuj wszystkie potwierdzenia przelewów — będą potrzebne w rocznych sprawozdaniach i przy wniosku o stwierdzenie wykonania planu. Jeśli wierzyciel przeleje wierzytelność na inny podmiot, np. fundusz sekurytyzacyjny, upewnij się, że płacisz właściwemu podmiotowi.

Dostałem premię albo podwyżkę. Czy muszę płacić więcej?

Co do zasady nie. Zmiana planu na wniosek wierzyciela jest możliwa przy istotnej poprawie sytuacji majątkowej z innych przyczyn niż wzrost wynagrodzenia lub dochodów z własnej pracy (art. 491¹⁹ ust. 3). Ustawa celowo nie karze Cię za lepszą pracę. Przychody musisz jednak wykazać w rocznym sprawozdaniu.

Odziedziczyłem spadek lub coś wygrałem. Co teraz?

To typowa sytuacja, w której Ty lub każdy wierzyciel możecie wnioskować o zmianę planu — poprawa sytuacji nie wynika wtedy z Twojej pracy (art. 491¹⁹ ust. 3). Nabyte składniki majątku o wartości wyższej niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie musisz ujawnić w sprawozdaniu (art. 491¹⁸ ust. 3). Zatajenie spadku to podstawa do uchylenia planu, a wtedy długi nie zostaną umorzone. Nie odrzucaj też spadku bez konsultacji — taka decyzja może zostać oceniona jako działanie na szkodę wierzycieli.

Straciłem pracę. Czy stracę oddłużenie?

Nie musisz, jeśli zareagujesz od razu. Gdy nie możesz wywiązać się z planu, złóż wniosek o zmianę planu. Sąd po wysłuchaniu wierzycieli może zmienić wysokość rat i przedłużyć okres spłaty, najwyżej o 18 miesięcy (art. 491¹⁹ ust. 1). Jeśli niemożność spłaty jest trwała i wynika z okoliczności od Ciebie niezależnych — np. orzeczonej niezdolności do pracy — sąd może uchylić plan i umorzyć pozostałe długi (art. 491¹⁹ ust. 2). Najgorsze, co możesz zrobić, to po prostu przestać płacić.

Co grozi, jeśli spóźnię się z ratą?

Pojedyncze, drobne opóźnienie zwykle nie przekreśla planu — sąd nie uchyla go, gdy uchybienie jest nieznaczne. Jeśli jednak nie wykonujesz planu, sąd z urzędu albo na wniosek wierzyciela, po wysłuchaniu Ciebie, może go uchylić (art. 491²⁰). Takie same skutki grożą za niezłożenie sprawozdania w terminie, zatajenie przychodów lub majątku czy dokonanie bez zgody sądu czynności pogarszającej Twoją sytuację. Po uchyleniu planu długi nie podlegają umorzeniu, a wierzyciele mogą wrócić do egzekucji. Sąd orzeka w tych sprawach na rozprawie.

Czego nie mogę robić w trakcie planu?

Nie możesz dokonywać czynności prawnych dotyczących Twojego majątku, które mogłyby pogorszyć zdolność do wykonania planu — chyba że sąd się zgodzi albo zatwierdzi je później (art. 491¹⁸). Chodzi np. o kredyty i pożyczki, darowizny, poręczenia czy sprzedaż majątku poniżej wartości. Możesz za to normalnie pracować, zmienić pracę, wynająć mieszkanie czy wyjechać do pracy za granicę. Zmiany warto wykazać w sprawozdaniu.

Jak wygląda roczne sprawozdanie?

Co roku do końca kwietnia składasz sądowi sprawozdanie z wykonania planu za poprzedni rok kalendarzowy. Wykazujesz w nim osiągnięte przychody, spłacone kwoty oraz nabyte składniki majątku o wartości wyższej niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw. Dołączasz kopię złożonego zeznania podatkowego (art. 491¹⁸ ust. 3). Ustaw sobie przypomnienie — niezłożenie sprawozdania w terminie jest samodzielną podstawą do uchylenia planu.

Czy komornik może wejść na moją pensję w trakcie planu?

Co do długów objętych upadłością — nie. W okresie wykonywania planu wszczęcie egzekucji wierzytelności powstałych przed jego ustaleniem jest niedopuszczalne. Wyjątkiem są zobowiązania, których upadłość nie umarza, np. alimenty (art. 491¹⁵ ust. 6). Nowe długi, zaciągnięte po ogłoszeniu upadłości, mogą być egzekwowane na zwykłych zasadach.

Czy plan spłaty obciąża też mojego małżonka?

Plan dotyczy wyłącznie Ciebie. Z dniem ogłoszenia upadłości powstała między Wami rozdzielność majątkowa, więc dochody małżonka nie są objęte planem. Sąd może jednak uwzględnić ich wysokość, oceniając koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. Pamiętaj, że umorzenie Twoich długów nie zwalnia małżonka, który jest współkredytobiorcą lub poręczycielem — wierzyciel może dochodzić od niego zapłaty (art. 491¹⁵ ust. 5).

Co się dzieje po ostatniej racie?

Sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty i umorzeniu długów powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości, których nie spłaciłeś w planie (art. 491²¹ ust. 1). Od tego momentu wierzyciele nie mogą wszcząć egzekucji tych długów. Umorzenie nie obejmuje m.in. alimentów, grzywien orzeczonych przez sąd i odszkodowań z przestępstw. Po 3 latach od uprawomocnienia się postanowienia informacja o Twojej upadłości przestaje być ujawniana w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Czy można w ogóle uniknąć planu spłaty?

Tak, jeśli Twoja osobista sytuacja w oczywisty sposób wskazuje na trwałą niezdolność do jakichkolwiek spłat — sąd umarza wtedy długi bez planu (art. 491¹⁶). Gdy niezdolność jest przejściowa, możliwe jest warunkowe umorzenie na pięć lat, z obowiązkiem corocznych sprawozdań. Te rozwiązania są wyjątkiem i wymagają mocnych dowodów, np. dokumentacji medycznej czy orzeczenia o niepełnosprawności.

Jeśli masz wątpliwości co do projektu planu, chcesz wnioskować o jego zmianę albo grozi Ci uchylenie planu — skontaktuj się z nami. Więcej o całym postępowaniu przeczytasz na stronie upadłość konsumencka.