Skutki upadłości konsumenckiej wprost.

Skutki upadłości konsumenckiej zaczynają się w dniu, w którym sąd wyda postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Twój majątek staje się masą upadłości, którą zarządza syndyk. Egzekucje komornicze skierowane do tego majątku zostają zawieszone z mocy prawa, a po uprawomocnieniu się postanowienia — umorzone (art. 146 Prawa upadłościowego). Wierzyciele nie mogą już prowadzić indywidualnej windykacji — swoje należności zgłaszają syndykowi.

To jednak nie koniec obowiązków, tylko ich zmiana. Zamiast komornika i wielu wierzycieli masz jednego syndyka, sąd i — później — plan spłaty. Poniżej opisujemy konsekwencje w obszarach, o które pytasz najczęściej. Ogólny przebieg postępowania znajdziesz na stronie upadłość konsumencka, a zasady spłat po likwidacji majątku — na stronie plan spłaty wierzycieli.

Mieszkanie lub dom stanowiące Twoją własność albo współwłasność wchodzą do masy upadłości. Syndyk co do zasady je sprzedaje, nawet jeśli mieszkasz w nim z rodziną. O sposobie sprzedaży i cenie minimalnej syndyk zawiadamia wierzycieli i sąd, a Ty możesz złożyć skargę na jego czynności w terminie 7 dni (art. 491¹¹a i art. 491¹²a Prawa upadłościowego).

Jeśli konieczne jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych Twoich i osób na Twoim utrzymaniu, z ceny sprzedaży wydziela się kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu podobnego lokalu w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za 12–24 miesiące. Kwotę określa na Twój wniosek sędzia wyznaczony do sprawy, który w upadłości konsumenckiej wykonuje zadania sędziego-komisarza (art. 491⁵ ust. 3), biorąc pod uwagę liczbę osób na utrzymaniu, Twoje zdolności zarobkowe i cenę sprzedaży. Może też przyznać zaliczkę, zanim lokal zostanie sprzedany (art. 342a).

Gdy mieszkanie jest obciążone hipoteką, bank zostaje zaspokojony z ceny sprzedaży przed innymi wierzycielami. Jeśli cena nie pokryje całego kredytu, reszta długu wobec banku trafia do planu spłaty i może zostać umorzona. Mieszkasz w lokalu wynajmowanym lub komunalnym? Upadłość nie odbiera Ci prawa najmu, ale czynsz musisz płacić na bieżąco. Sprzedaży mieszkania można czasem uniknąć, zawierając układ z wierzycielami (art. 491²²) — wymaga to jednak realnych możliwości spłaty.

Do masy upadłości nie wchodzi wynagrodzenie za pracę w części niepodlegającej zajęciu (art. 63 ust. 1 pkt 2 Prawa upadłościowego). Granice są takie jak przy egzekucji komorniczej z Kodeksu pracy. Przy długach innych niż alimenty potrącić można najwyżej połowę wynagrodzenia netto. Wolna od potrąceń pozostaje kwota minimalnego wynagrodzenia netto, a przy niepełnym etacie — proporcjonalnie niższa (art. 87 i 87¹ Kodeksu pracy). Emerytury i renty mają własne, zbliżone limity potrąceń.

Inne dochody, np. z umów cywilnoprawnych, są chronione do wysokości 150% kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej — liczonego na Ciebie i każdą osobę na Twoim utrzymaniu (art. 63 ust. 1a–1b). Wyznaczony sędzia może tę kwotę zmienić, jeśli wymagają tego np. stan zdrowia czy koszty mieszkania (art. 63 ust. 1c). Część wyłączona z masy nie podlega też egzekucji.

Środki na rachunku bankowym i oszczędności istniejące w dniu ogłoszenia upadłości wchodzą do masy. Syndyk przejmuje nad nimi kontrolę i zwykle wskazuje, jak mają wpływać bieżące dochody, abyś mógł korzystać z kwoty wolnej na życie. Nie zakładaj „ukrytych” rachunków i nie wypłacaj oszczędności tuż przed wnioskiem — syndyk sprawdza historię rachunków.

Po ustaleniu planu spłaty sytuacja się zmienia: syndyk kończy pracę, a Ty sam płacisz raty określone przez sąd. Pozostała część dochodów jest do Twojej dyspozycji.

Syndyk bada, co działo się z Twoim majątkiem przed wnioskiem. Zgodnie z Prawem upadłościowym:

• darowizny i sprzedaż za cenę rażąco niższą od wartości dokonane w ciągu roku przed wnioskiem są wobec masy bezskuteczne z mocy prawa (art. 127 ust. 1);
• zabezpieczenie lub zapłata długu niewymagalnego w ciągu sześciu miesięcy przed wnioskiem są bezskuteczne (art. 127 ust. 3);
• odpłatne umowy z małżonkiem, krewnymi, powinowatymi lub partnerem w ciągu sześciu miesięcy przed wnioskiem sąd uzna za bezskuteczne, chyba że druga strona wykaże brak pokrzywdzenia wierzycieli (art. 128);
• starsze czynności syndyk może zaskarżyć skargą pauliańską z Kodeksu cywilnego — co do zasady w ciągu pięciu lat od ich dokonania.

Majątek odzyskany w ten sposób wraca do masy. Celowe pozbywanie się majątku może też skutkować odmową umorzenia długów (art. 491¹⁴a).

Dziedziczenie w trakcie upadłości

Spadek, który przypadnie Ci po ogłoszeniu upadłości, wchodzi do masy. Odrzucenie spadku złożone już po ogłoszeniu upadłości jest wobec masy bezskuteczne (art. 123), a umowa zbycia spadku zawarta po ogłoszeniu — nieważna (art. 120). Sąd może wyłączyć spadek z masy, np. gdy jest zadłużony albo trudno zbywalny (art. 121). Spadek otrzymany w trakcie planu spłaty może być podstawą zmiany planu na wniosek wierzyciela (art. 491¹⁹ ust. 3).

Praca i własna firma

Upadłość konsumencka nie zakazuje Ci pracy ani zmiany pracodawcy. Nie wprowadza też automatycznego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Sądowy zakaz z art. 373 Prawa upadłościowego dotyczy przede wszystkim osób, które z własnej winy nie złożyły w terminie obowiązkowego wniosku o upadłość firmy albo ukrywały majątek i dokumenty przed syndykiem. Pamiętaj jednak, że w trakcie postępowania dochody z działalności zasilają masę, a w trakcie planu — ich wzrost może wpłynąć na plan. Prowadziłeś firmę? Zobacz stronę upadłość osoby prowadzącej działalność.

Zdolność kredytowa i BIK

Banki i firmy pożyczkowe sprawdzają KRZ oraz bazy informacji kredytowej. Informacje o zaległościach w spłacie kredytów mogą być przetwarzane przez banki także po umorzeniu długów, w granicach przewidzianych w Prawie bankowym. Przez kilka lat po upadłości uzyskanie kredytu będzie więc trudne, a w trakcie planu spłaty zaciągnięcie zobowiązania pogarszającego Twoją sytuację wymaga zgody sądu (art. 491¹⁸).

Upadłość a zagranica

Polski sąd może ogłosić Twoją upadłość, jeśli w Polsce znajduje się główny ośrodek Twoich podstawowych interesów — dla konsumenta zwykle miejsce zwykłego pobytu (rozporządzenie UE 2015/848). Postanowienie jest uznawane w innych państwach UE, a do masy wchodzi także majątek za granicą. Wierzyciele zagraniczni mogą zgłaszać wierzytelności syndykowi. Jeśli mieszkasz i pracujesz za granicą, polski sąd może nie być właściwy — to wymaga analizy przed złożeniem wniosku. Plan spłaty możesz wykonywać, pracując za granicą, ale musisz wykazywać dochody w rocznych sprawozdaniach.

Chcesz ocenić, które z tych skutków dotyczą Ciebie? Umów konsultację — we Wrocławiu, w Gdańsku, w Gdyni. Termin i formę rozmowy ustal z kancelarią.